ΑΜΕΑ
Οπτικά Βοηθήματα
ΑΜΕΑΑΜΕΑΑΜΕΑ

banner dimotikos fotismos

banner dimotikos fotismos

Ιστορικά Στοιχεία

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΡΜΕΝΙΟΥ

Εκτείνεται νοτιοανατολικά της πόλης της Λάρισας και βρίσκεται στα όρια του νομού με την Περιφερειακή Ενότητα Μαγνησίας. Συνορεύει βορειοανατολικά με τη Δημοτική Κοινότητα Κιλελέρ, βορειοδυτικά με τη Δημοτική Κοινότητα Πλατυκάμπου και δυτικά με τη Δημοτική Κοινότητα Νίκαιας.

Τοπική Κοινότητα Αρμενίου :

  • Γνωστό και ως «Γκερλί», το Αρμένιο πήρε τη νέα ονομασία του το 1918. Στην είσοδο του χωριού υπάρχει ένα ωραίο αλσύλλιο.
  • Δύο μαγούλες βρέθηκαν Δυτικά και Νότια της περιοχής. Η μεγαλύτερη, η «Τρανή Μαγούλα» είναι εντυπωσιακή σε μέγεθος με ύψος 10 μ., μήκος 500 μ. και το πλάτος 300μ. Πολλά είναι και τα ευρήματα της Νεολιθικής και της εποχής της Χαλκοκρατίας, αλλά και των ιστορικών χρόνων (κλασικά και βυζαντινά).
  • Νότια βρίσκεται ο Ιερός Ναός της Παναγίας Αρμενίου, που χτίστηκε μετά την ανεύρεση της εικόνας της Παναγίας με θαυματουργό τρόπο στις αρχές του αιώνα. Στον ίδιο χώρο, υπ’ ευθύνη του Ιερού Ναού, λειτουργεί και Γηροκομείο.

Τοπική Κοινότητα Μεγάλου Μοναστηρίου

  • Γνωστό και ως «Σαρασλάρ» μέχρι το 1911, το Μεγάλο Μοναστήρι βρίσκεται στα σύνορα της Λάρισας με τη Μαγνησία, στις πλαγιές του Χαλκοδόνιου όρους.
  • Δυο ρυάκια που κυλούν έξω από το χωριό, ενώνουν τα νερά τους σχηματίζοντας ποταμάκι που περνά από το μέσο του οικισμού. Στη συμβολή των ρυακιών έχει ανεγερθεί μνημείο για τους 48 κατοίκους που εκτέλεσαν τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής σε μια μόνο μέρα, το 1941.
  • Στα ΒΑ ρέει το μαύρο ρέμα («Καραντερές»), στη δυτική όχθη του οποίου βρέθηκαν πέντε θαλαμοειδής τάφοι της Μυκηναϊκής εποχής, με πολλά κτερίσματα. Παρόμοιος τάφος βρέθηκε και στα δυτικά του χωριού.
  • Κατοικείται ως επί το πλείστον από πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν το 1908. Η 14η Αυγούστου έχει οριστεί σαν «Ημέρα Ανατολικής Ρωμυλίας».

Τοπική Κοινότητα Νίκης

  • Γνωστό και ως «Χατζόμπασι» κατά το παρελθόν το χωριό Νίκη ήταν μεταξύ των παρακάρλιων οικισμών.
  • Η παλιά ονομασία του οικισμού Αχιλλείου είναι «Μπουραζάν».

Τοπική Κοινότητα Σωτηρίου :

  • Παλιά ονομασία «Γιαχαλάρ». Μέσα στον οικισμό σώζεται ακόμη το Κονάκι του μπέη το οποίο είναι χαρακτηρισμένο ως μνημείο με την υπ' αριθμ. ΥΠΠΟ/ΔΙΝΕΣΑΚ/77420/1845/18-3-05 (ΦΕΚ 451/Β/7-4-05) Απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού. Χρονολογείται στα 1896, αρχικά ιδιοκτησίας Χατζηγάκη (Κονάκι "Χατζηγάκη"). Ο β΄ όροφος έπεσε με τους σεισμούς του 1955. Αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα Τσιφλικόσπιτου του Θεσσαλικού Κάμπου στο τέλος του 19ου αι. Επιπλέον έχει άμεση σύνδεση με το Αγροτικό Ζήτημα της Θεσσαλίας και του αγώνα των αγροτών - κολίγων για την απαλλοτρίωση των Τσιφλικιών και την απόδοσή τους στους φυσικούς δικαιούχους, που ήταν οι κολίγοι του Θεσσαλικού Κάμπου.
  • Στα 3,5 χλμ. Ανατολικά του Σωτηρίου βρίσκονται τρία βραχώδη υψώματα που αποτελούν τη λοφοσειρά της Πέτρας (Αδά-Τεπέ), φυσικό όριο μεταξύ των νομών Λάρισας και Μαγνησίας. Κατά τη Νεολιθική εποχή, η Πέτρα αποτελούσε νησί της λίμνης «Βοιβηϊδας» (μετέπειτα Κάρλα). Στον αιώνα μας, σαν αποτέλεσμα της σταδιακής συρρίκνωσης της λίμνης, αποτελούσαν πια χερσόνησο, στην οποία είχε γίνει η μία από τις τρεις ιχθυόσκαλες της Κάρλας. Και τα τρία υψώματα περιβάλλονται από ισχυρό κυκλώπειο τείχος, που κατά τους ερευνητές είναι μυκηναϊκό και θα πρέπει να επεκτεινόταν σε μήκος 4-5 χλμ. Από την ίδια περιοχή προέρχονται ευρήματα των αρχαϊκών, των κλασικών χρόνων και βυζαντινά.

 

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΙΛΕΛΕΡ

Εκτείνεται στο νοτιοανατολικό τμήμα του Νομού και συνορεύει βορειοανατολικά με τη Δημοτική Ενότητα Πλατυκάμπου, βόρεια με τη Δημοτική Ενότητα Λακέρειας του Δήμου Αγιάς, ανατολικά με τη Δημοτική Ενότητα Αρμενίου, δυτικά με τη Δημοτική Ενότητα Νίκαιας και νότια με τη Δημοτική Ενότητα Πολυδάμαντα του Δήμου Φαρσάλων. Το Κιλελέρ αποτελεί την ιστορική έδρα του νέου Καλλικρατικού Δήμου Κιλελέρ.

Τοπική Κοινότητα Αγναντερής

  • Η παλαιότερη ονομασία του οικισμού ήταν «Δεδέργιανη» ή «Ντιντέργιανη».
  • Το φυσικό περιβάλλον γύρω από το χωριό, με το δάσος στο Ρουμάνι και τα μικρά ρυάκια, ενδείκνυται για περιπάτους που μπορούν να οδηγήσουν στις ωραίες θέσεις «Πλάτανος», «Καραντερές» και προς τη φυσική σπηλιά Κιούγκι.
  • Στην τοπική κοινότητα Αγναντερής υπάγεται και ο οικισμός Αγροκηπίου (παλαιότερη ονομασία «Τελτεξή»).

Τοπική Κοινότητα Καλαμακίου

  • Ο οικισμός Καλαμακίου -παλαιότερη ονομασία «Αληφακλάρ»- βρίσκεται στους πρόποδες του όρους Μαυροβουνίου και πολύ κοντά στα όρια της αποξηραμένης λίμνης Κάρλας.
  • Οι 4 μαγούλες γύρω από τον οικισμό και τα πολυάριθμα ευρήματα των προϊστορικών και ιστορικών χρόνων στην ευρύτερη περιοχή αποδεικνύουν ότι η κατοίκηση εδώ, υπήρξε συνεχής από τη Νεολιθική εποχή.
  • Παλαιότερα στη Λίμνη Κάρλα, στηνόταν μπροστά από το Καλαμάκι, ο λιμναίος οικισμός των Καναλιωτών ψαράδων. Η λίμνη Κάρλα αποτελούσε σημαντικό πλουτοπαραγωγικό πόρο για την περιοχή. Σήμερα κοντά στο χωριό υπάρχουν οι ταμιευτήρες Καλαμακίου.
  • Στη θέση Παλαιόσκαλα του Καλαμακίου έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους στη Θεσσαλία, όπου συντηρείται και αναστηλώνεται σημαντικό τμήμα προϊστορικού οικισμού της τελικής Νεολιθικής περιόδου, που ήταν κτισμένος πολύ κοντά στην ανατολική όχθη της λίμνης Κάρλας.

Τοπική Κοινότητα Κιλελέρ

  • Μετονομάστηκε σε Κυψέλη το 1919, ενώ το 1985 για ιστορικούς λόγους επανέκτησε το σημερινό της όνομα «Κιλελέρ».
  • Στις 6 Μαρτίου κάθε χρόνου γιορτάζεται η επέτειος των γεγονότων της αγροτικής εξέγερσης του 1910, που έμειναν γνωστά με το παλιό όνομα του χωριού, ως «Κιλελέρεια».
  • Αρχές Σεπτεμβρίου διοργανώνεται η «Γιορτή Βάμβακος», με πολλές κοινωνικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις.
  • Νεολιθικοί οικισμοί και πολλά ευρήματα των προϊστορικών και ιστορικών χρόνων, βρέθηκαν στην περιοχή γύρω από το χωριό. Ερείπια τζαμιού βρίσκονται πάνω στο ύψωμα «Τζαμί», στο οποίο είχε βρεθεί και λακκοειδής μυκηναϊκός τάφος με σημαντικά ευρήματα.
  • Ο οικισμός Κοκκίνες, παλιότερη ονομασία «Αλίτσι» κατοικήθηκε από Μικρασιάτες πρόσφυγες.

Τοπική Κοινότητα Μέλισσας

  • Η Μέλισσα -παλαιότερη ονομασία «Σακαλάρ»- βρίσκεται επί του οδικού άξονα Π.Ε.Ο. Λάρισας – Βόλου.
  • Στο χωριό πανηγυρίζει ο Ι.Ν.Ζωοδόχου Πηγής, το καμπαναριό του οποίου -χτισμένο το 1897- παρουσιάζει αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον.
  • Η μαγούλα Ασπρόχωμα ή Ασημόχωμα βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τη Μέλισσα. Πάνω σ' αυτήν υπάρχει τύμβος της κλασικής εποχής.
  • Στον οικισμό του Λοφίσκου -παλιότερη ονομασία «Σαράχατ»- πανηγυρίζει το Δεκαπενταύγουστο ο Ιερός Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
  • Στο κέντρο του Λοφίσκου σώζεται κονάκι που έχει χαρακτηρισθεί διατηρητέο.

Τοπική Κοινότητα Νέου Περιβολίου

  • Το Νέο Περιβόλι, βρίσκεται στις ανατολικές υπώρειες του Χαλκοδόνιου όρους και της κορυφής του Καραντάου.
  • Σε απόσταση 1 χλμ. από τον οικισμό βρέθηκε μικρή μαγούλα με ευρήματα της Νεότερης Νεολιθικής περιόδου.
  • Το Νέο Περιβόλι δημιουργήθηκε από Περιβολιώτες Βλάχους, μετακινούμενους κτηνοτρόφους και κυρατζήδες, οι οποίοι αγόραζαν τη γη τους στις αρχές του αιώνα και έκαναν τον τόπο όπου αρχικώς ξεχειμώνιαζαν, νέα τους πατρίδα. Η παλιά ονομασία είναι «Αβδουλάρ».

 

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΡΑΝΝΩΝΑ

Εκτείνεται στα νοτιοδυτικά του Νομού Λάρισας και στα όρια του νομού με την Περιφερειακή Ενότητα Καρδίτσας. Συνορεύει βορειοδυτικά με τη Δημοτική Κοινότητα Κοιλάδας, βόρεια με το Δήμο Λάρισας, ανατολικά με τη Δημοτική Κοινότητα Νίκαιας και νότια με τη Δημοτική Κοινότητα Ενιπέα. Η ονομασία προέρχεται από την αρχαία πόλη Κραννώνα, που βρίσκεται στην περιφέρεια του νέου Δήμου. Από τα ισχυρότερα μέλη της Θεσσαλικής νομισματικής ένωσης που ιδρύθηκε γύρω στο 470 π.Χ., η Κραννώνα ήκμασε κατά τους 5ο και 6ο αιώνα π.Χ., για να απορροφηθεί αργότερα από την ισχυρότερη Λάρισα.

Τοπική Κοινότητα Αγίων Αναργύρων

  • Το χωριό Άγιοι Ανάργυροι, γνωστό και ως «Τσουρμακλί» έως το 1918, είναι χτισμένο σε ένα μικρό λόφο ύψους 130 μ.
  • Οι κάτοικοι του χωριού είναι γηγενείς. Το 1912 ήρθε μια οικογένεια από τη Βόρεια Ήπειρο ενώ το 1930 ήρθαν δέκα προσφυγικές οικογένειες Σμυρναίοι και εγκαταστάθηκαν στο μεσαίο μαχαλά.
  • Το χωριό κατοικήθηκε κατά πάσα πιθανότητα μετά το 1453, επί τουρκοκρατίας. Ήταν τσιφλίκι κάποιων πλούσιων Λαρισαίων μπέηδων όπως ο Σερίφ Αγάς, ο Μουχτάρ πασάς, που το αγόρασε από τον Σερίφ, και τελευταίος λαρισινός μπέης ήταν ο Χατζημέτου μέχρι το 1925, του οποίου το κονάκι σώζεται μέχρι σήμερα.
  • Το όνομα Άγιοι Ανάργυροι δόθηκε προς τιμήν των πολιούχων του χωριού, Κοσμά και Δαμιανού.
  • Από το 1913-1918 ήταν κοινότητα με τους οικισμούς «Χατζηλάρ» και «Χασάν Τατάρ» και από τα 1927 μόνο με τον οικισμό «Χασάν Τατάρ» (Μεσοράχη). Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881, το χωριό έγινε έδρα Δήμου με 16 χωριά.

Τοπική Κοινότητα Αγίου Γεωργίου :

  • Ο Άγιος Γεώργιος, γνωστός και ως «Μπουχλάρ» κατά το παρελθόν, βρίσκεται σε υψόμετρο που φτάνει στα 205 μ..
  • Η γεωργία και η κτηνοτροφία είναι οι κύριες ασχολίες των κατοίκων. Στο χωριό υπάρχει η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, είναι χτισμένη το 1756.
  • Άξιο αναφοράς είναι το γεγονός ότι επειδή το χωριό βρίσκεται πολύ κοντά στην αρχαία Κραννώνα, πολλές παλιές κατοικίες κατασκευάστηκαν με οικοδομικό υλικό από τα ερείπια της  λαμπρής πόλης. Σύμφωνα με τις πηγές, στην περιοχή έχουν επισημανθεί ίχνη πυκνής προϊστορικής εγκατοίκησης. Ανασκαφικές εργασίες στις θέσεις «Ξηρόρεμα» και «Καραέρια» έφεραν στο φως αρχαϊκό νεκροταφείο με τύμβους και καύση νεκρών.

Τοπική Κοινότητα Βουναίνων

Βρίσκεται στα όρια του νομού Λάρισας με το νομό Καρδίτσας. Το χωριό, που παλαιότερα ονομαζόταν «Τζαμπασλάρ», είναι γνωστό στην ευρύτερη περιοχή λόγω της ιδιαίτερης τιμής που αποδίδεται ακόμη και σήμερα στον Άγιο Νικόλαο το Νέο, ο οποίος μαρτύρησε κατά το Συναξάρι του, στο όρος της Βουναίνης επί Λέοντος ΣΤ΄ του Σοφού (10ος αι.). Κατά τον 11ο αι. η Βούναινα αναφέρεται σαν επισκοπή. Στα τέλη του 13ου αι. μαρτυρείται η ίδρυση του μοναστηριού του Αγίου Δημητρίου, πιθανόν από το Θεσσαλονικέα Δούκα Ευφημιανό. Το μοναστήρι υπήρξε μετόχι της μονής Λυκουσάδας (περιοχή Φαναρίου Καρδίτσας). Το όνομα αναφέρεται και ως Βούνενα ή Βούνινα.

Τοπική Κοινότητα Δοξαρά

Το τελευταίο μιας σειράς χαμηλών υψωμάτων στα ΒΑ του χωριού, αποτελεί τη θέση Νεολιθικού οικισμού, στα ΝΔ του οποίου βρέθηκε τύμβος της κλασικής εποχής που ανήκει στην ευρύτερη περιοχή της αρχαίας Κραννώνος. Παλιά ονομασία «Γιατσιλάρ».

Τοπική Κοινότητα Κραννώνα

Η παλαιότερη ονομασία του Κραννώνα ήταν «Χατζιλάρ». Η θέση πέντε προϊστορικών οικισμών, με στρώματα της Χαλκοκρατίας και των ιστορικών χρόνων (κλασικών, ελληνιστικών, βυζαντινών) και πλούσια ευρήματα, έχουν εντοπιστεί στην περίμετρο του χωριού και αποτελούν κηρυγμένο αρχαιολογικό χώρο μεγάλης αρχαιολογικής και ιστορικής αξίας. Στον Κραννώνα υπάγεται και ο οικισμός του Κάμπου που πανηγυρίζει των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης 21 Μαΐου και του Αγίου Αθανασίου 18 Οκτωβρίου. Ο Κραννώνας πανηγυρίζει της Ζωοδόχου Πηγής (Παρασκευή Διακαινησίμου). Υπάρχει παλαιός ναός της Παναγίας που πανηγυρίζει τον Ιανουάριο.

Τοπική Κοινότητα Κυπάρισσου

  • Στην Κυπάρισσο, γνωστή και ως «Σουλέτσι» έως το 1924, βρέθηκαν τέσσερις νεολιθικοί οικισμοί νότια του χωριού, με ευρήματα της ίδιας και μεταγενέστερων περιόδων (Χαλκοκρατίας, κλασικά, μεταβυζαντινά). Έλαβε το όνομα της από ένα πανύψηλο κυπαρίσσι, που βρισκόταν στην κορυφή του χωριού κι ήταν ορατό από όλη τη Θεσσαλία. Για να αγκαλιάσουν τον κορμό του, χρειάζονταν 5 - 6 άνδρες. Δυστυχώς αυτό το φυσικό μνημείο χάθηκε από πυρκαγιά, που προκάλεσαν νεαροί βοσκοί.
  • Η Κυπάρισσος μεταπολεμικά ήταν ένα κεφαλοχώρι της περιοχής, που εκτός από τη δυναμική του στον αγροτικό, κτηνοτροφικό αλλά και συνεταιριστικό τομέα, ανέδειξε και πάρα πολλούς ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών.
  • Επίσης υπάρχει ο οικισμός της Αγίας Παρασκευής, παλιό όνομα Καρατζόλ, ή Τρύπα.

Τοπική Κοινότητα Μαυροβουνίου

Το Μαυροβούνι, γνωστό ως «Ταουσάν» επί τουρκοκρατίας, αναφέρεται σε «τόπο με πολλούς λαγούς» και περιλαμβάνει και τον οικισμό Κρύα Βρύση.

Τοπική Κοινότητα Μικρού Βουνού

  • Το 1930 η κοινότητα μεταφέρθηκε στο χωριό από τα Ορφανά Καρδίτσας όπου έδρευε ως τότε και μετονομάστηκε από «Τεκελή» (τουρκόφωνη ονομασία) σε Μικρό Βουνό. Το όνομα δόθηκε από τους κατοίκους από το ομώνυμο που βρίσκεται στις παρυφές του χωριού.
  • Μια από τις πιο γόνιμες περιοχές του χωριού είναι ο «Βάλτος». Παλαιότερα στη περιοχή αυτή υπήρχαν οι πηγές Γκιόλη (Αλαμπή). Εκεί ήταν τα μάτια, μεγάλα βαθειά πηγάδια, από όπου πήγαζε άφθονο νερό που κατέκλυζε μια περιοχή 25 στρεμμάτων. Η έκταση αυτή ήταν φραγμένη με πέτρινο τοίχο (Δέσση) και διοχέτευε το νερό σε δυο μεγάλα κανάλια. Μετά τη διανομή το ένα κανάλι έσπασε και πλημμύρισε όλη η περιοχή. Έκταση 700-800 στρέμματα καλύφθηκε με νερό και δημιουργήθηκε βάλτος. Η ονομασία «Βάλτος» υπάρχει και σήμερα και μετά το 1953 που έγιναν αποστραγγιστικά έργα αξιοποιήθηκε και καλλιεργείται βαμβάκι.

 

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΝΙΚΑΙΑΣ

Εκτείνεται νότια της πόλης της Λάρισας. Συνορεύει Βόρεια με τη Δημοτική Κοινότητα Πλατυκάμπου, δυτικά με τη Δημοτική Κοινότητα Κραννώνα, ανατολικά με τη Δημοτική Κοινότητα Κιλελέρ και νότια με τις Δημοτικές Ενότητες Πολυδάμαντα και Ενιπέα του Δήμου Φαρσάλων. Αποτελεί τη Διοικητική Έδρα του νέου Καλλικρατικού Δήμου Κιλελέρ.

Τοπική Κοινότητα Διλόφου

Το Δίλοφο, γνωστό και ως «Χαλίτσι» κατά το παρελθόν, βρίσκεται σε υψόμετρο 220 μ. Οι κάτοικοι είναι κυρίως πρόσφυγες από την Ανατολική Ρωμυλία, που μετανάστευσαν στον ήδη υπάρχοντα οικισμό το 1907. Κοντά στον οικισμό υπάρχει υδροβιότοπος 70 στρεμμάτων.

Τοπική Κοινότητα Ζαππείου

  • Το Ζάππειο βρίσκεται στους πρόποδες του Χαλκοδόνιου όρους. Η παλιά ονομασία του χωριού είναι «Μπακράτσι».
  • Υπάρχουν αρκετά ευρήματα που προέρχονται από τις θέσεις των νεολιθικών οικισμών στην περιοχή δυτικά του χωριού με πιο αντιπροσωπευτικά τις λίθινες και πήλινες σφραγίδες.
  • Το άλσος των 146 στρ. που βρίσκεται στην περιοχή «Ρουμάνι» με το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής αποτελεί ιδεώδη τόπο για αναψυχή.
  • Στην είσοδο του χωριού υπήρχε ο οικισμός Σουϊκλί.

Τοπική Κοινότητα Μοσχοχωρίου

Στην περίμετρο της κοινότητας Μοσχοχωρίου βρέθηκαν τρεις νεολιθικές εγκαταστάσεις σε μαγούλες. Στην Κοινότητα υπάγεται και ο οικισμός Κυπαρισσίων παλιά ονομασία «Σουφλάρ».

Τοπική Κοινότητα Μύρων (οικισμοί Μύρα, Σοφό, Καλό Νερό) :

  • Στα Μύρα –παλαιότερη ονομασία «Χατζημπαϊράκ»- διαμένουν Βλάχοι, Σαρακατσαναίοι και ντόπιοι γηγενείς καραγκούνηδες.
  • Στον οικισμό Μύρων, βρίσκεται το παρεκκλήσι της Παναγίας «Κριτσιλάρ». Στη θέση «Κριτσιλάρ» υπήρχε οικισμός όπου παλιότερα κατοικούσαν κάτοικοι της Κοινότητας οι οποίοι σήμερα διαμένουν στους άλλους οικισμούς.
  • Στον οικισμό Καλού Νερού, γνωστό και ως «Σουλιμέζ» και στους πρόποδες του «Καραντάου» υπάρχει φυσική πηγή που ονομάζεται Κεφαλόβρυσο (κοινώς «Ντερές») που αποτελούσε τόπο αναψυχής και εκδρομών. Επίσης, στη θέση Μαγούλα έχουν βρεθεί ψηφιδωτά σε εκσκαφές καθώς και τάφοι διάσπαρτα σε άλλες τοποθεσίες.
  • Ο οικισμός Σοφό (Σοφάμπασ) κατοικείται από γηγενείς Σαρακατσαναίοι.

Τοπική Κοινότητα Νέας Λεύκης

  • Η Νέα Λεύκη ονομαζόταν στο παρελθόν «Κοτσμπασάν» από τα κριάρια που εκτρέφονταν στην περιοχή. Έξω από το χωριό υπάρχει ένα κοινοτικό λιβάδι σε ένα δεντροφυτεμένο λόφο όπου βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Ραφαήλ στην κορυφή του και αποτελεί ένα αξιοθαύμαστο φυσικό τοπίο με εκπληκτική θέα. Η περιοχή του χειμάρρου αποτελεί βιότοπο για ψάρια και πολλά είδη πουλιών.
  • Στα νότια του χωριού βρέθηκαν δύο μαγούλες και προϊστορικά ευρήματα. Την περίοδο 1907-1909 ο πληθυσμός του χωριού ενισχύθηκε με πρόσφυγες από την Ανατ. Ρωμυλία.

Τοπική Κοινότητα Νέων Καρυών :

  • Το χωριό Νέες Καρυές, βρίσκεται στα νότια της έδρας του Δήμου, την Νίκαια.
  • Χτισμένο στις αρχές του 20ου αιώνα (1907), με ζηλευτό, λειτουργικό ρυμοτομικό σχέδιο και σε υψόμετρο 150 μ. το προσφυγικό χωριό επεκτάθηκε αργότερα με την ενσωμάτωση των δυο προϋπαρχόντων οικισμών δυτικά του «Χατζημουσταφά» και ανατολικά του «Ισαρλίκ» ή «Σαρλίκι». Δημιουργήθηκε από τους Καρυώτες πρόσφυγες της Ανατολικής Ρωμυλίας που αναγκάστηκαν μετά τα βίαια γεγονότα της περιόδου των αρχών του 20ου αιώνα και το ανθελληνικό κίνημα να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές εστίες τους και να μεταναστεύσουν το 1906 σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Οι Θρακοέλληνες Καρυώτες που εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες, κατόπιν διανομής γης από το Ελληνικό κράτος πριν από έναν αιώνα στις Νέες Καρυές Λάρισας, τίμησαν την καταγωγή τους, τους προγόνους τους και αγάπησαν δύο πατρίδες. Έζησαν και δημιούργησαν και στις δύο.
  • Σε αίθουσες του κτιρίου της πρώην Κοινότητας στεγάζεται το Λαογραφικό Μουσείο με ποικίλες αξιόλογες συλλογές και το Πολιτιστικό Στέκι των Γυναικών Νέων Καρυών.

Δημοτική Κοινότητα Νίκαιας

  • Γνωστή και ως «Νεμπεγλέρ» η Νίκαια αποτελεί τη διοικητική έδρα του Δήμου Κιλελέρ. Το όνομα του χωριού ετυμολογείται από το «Νεμπεϊ λερ», που σημαίνει «κάθε λογής μπέηδες», υπονοώντας μια συνένωση αγροτικών οικισμών που ανήκαν σε διαφορετικούς Τούρκους ιδιοκτήτες, σε ένα συνοικισμό. Το νέο όνομα του χωριού δόθηκε σε ανάμνηση της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, στην οποία είχε λάβει μέρος ως επίσκοπος ο Αγ. Αχίλλειος της Λάρισας και συγκροτήθηκε από τον Μέγα Κωνσταντίνο στη Νίκαια της Βιθυνίας.
  • Τη Δημοτική Κοινότητα διέρχεται ο χείμαρρος Νεμπεγλεριώτης.
  • Η πυκνότητα των εγκατεσπαρμένων νεολιθικών οικισμών στην περιοχή γύρω από τη Νίκαια (έχουν βρεθεί έως σήμερα 19 μαγούλες) και τα ευρήματα των ιστορικών χρόνων (επιγραφή των αρχαϊκών χρόνων, επιτύμβιες στήλες των ρωμαϊκών χρόνων και αναθηματικές στήλες στον Ίμψιο και Ζευξάνθιο Ποσειδώνα των ελληνιστικών χρόνων), αποδεικνύουν την αρχαιότατη κατοίκησή της. Εικάζεται πως η Νίκαια κατέχει τη θέση της αρχαίας Χάλκης, ιδρυμένης επί ενός βασικού δρόμου επικοινωνίας της Θεσσαλίας.

Τοπική Κοινότητα Χαράς

Οι κάτοικοι της Χαράς είναι ντόπιοι, καραγκούνηδες και πρόσφυγες και γι' αυτό υπάρχουν δύο οικισμοί, ένας προσφύγων και ένας καραγκούνηδων. Από αρχαιολογικής σκοπιάς υπάρχουν Παλαιολιθικοί οικισμοί. Στη σημερινή θέση το χωριό μεταφέρθηκε από τον οικισμό Φιλίκια ή Τουρκομισλί όπου σώζεται ο ναός του Αγίου Δημητρίου.

 

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ

Εκτείνεται ανατολικά της πόλης της Λάρισας και τοποθετείται γεωγραφικά στο κεντρικό τμήμα του Νομού. Συνορεύει ανατολικά με τη Δημοτική Κοινότητα Λακέρειας, ανατολικά - νοτιοανατολικά με τη Δημοτική Κοινότητα Κιλελέρ, νοτιοδυτικά με τη Δημοτική Κοινότητα Νίκαιας, δυτικά με το Δήμο Λάρισας και βόρεια με τη Δημοτική Κοινότητα Νέσσωνος.

Τοπική Κοινότητα Πλατυκάμπου

Νεολιθικοί οικισμοί και ευρήματα της κλασικής εποχής βρέθηκαν εγκατεσπαρμένα στη γύρω από τον Πλατύκαμπο περιοχή ενώ Τούρκικο κτίσμα έχει σωθεί μέσα στο χωριό. Η παλιά ονομασία του Πλατυκάμπου είναι «Τοπουσλάρ». Το ρέμα Ασμάκι κυλά κοντά στον Πλατύκαμπο, ο οποίος είναι γνωστός στο πανελλήνιο για την παραγωγή ποιοτικών σκόρδων. Στον Ταμιευτήρα Πλατυκάμπου ψαρεύονται σαζάνια και ιταλοί.

Τοπική Κοινότητα Γαλήνης

Η Γαλήνη βρίσκεται δίπλα στον Πλατύκαμπο και αποτελεί πόλο οικιστικής ανάπτυξης για την ευρύτερη περιοχή. Η τοπική κοινότητα Γαλήνης αποτελούσε επί τουρκοκρατίας μέρος του ενιαίου οικισμού «Τοπουσλάρ» που οριοθετούνταν από τις σημερινές κοινότητες Πλατυκάμπου και Γαλήνης. Το 1932 η συγκεκριμένη περιοχή χωρίστηκε σε Πλατύκαμπος και Άνω Πλατύκαμπος. Το 1977 ο Άνω Πλατύκαμπος μετονομάστηκε σε Γαλήνη. Υπάρχουν προϊστορικοί οικισμοί στις λεγόμενες «Μαγούλες», μέσης νεολιθικής περιόδου.

Τοπική Κοινότητα Γλαύκης

Η Γλαύκη ήταν γνωστή και ως «Σαρτζιλάρ». Δίπλα στο χωριό υπάρχει ταμιευτήρας 500 στρ. ενώ έχουν αποκαλυφθεί νεολιθικοί οικισμοί και κλασικά ευρήματα. Στην Κοινότητα υπάγεται και ο οικισμός του Προδρόμου («Σαρίμς»).

Τοπική Κοινότητα Ελευθερίου

Κοντά στο Ελευθέριο υπάρχει ταμιευτήρας 400 στρ., τα νερά του οποίου χρησιμοποιούνται για άρδευση των καλλιεργειών αλλά προσφέρουν και τη δυνατότητα για ψάρεμα. Επίσης, υπάρχει μνημείο εκτελεσθέντων από τα Γερμανικά στρατεύματα Κατοχής. Παλιά ονομασία «Καραλάρ».

Τοπική Κοινότητα Μελίας

Η Μελία, γνωστή και ως «Τσουλάρ» κατά το παρελθόν, βρίσκεται επί της Π.Ε.Ο. Λάρισας – Βόλου 18 χλμ. από τη Λάρισα. Στην Κοινότητα υπάγεται ο οικισμός Μόδεστου («Σαρχανλάρ»).

Τοπική Κοινότητα Μελισσοχωρίου

Στην περίμετρο του Μελισσοχωρίου βρέθηκαν νεολιθικοί οικισμοί. Χαρακτηριστικά ευρήματα της ίδιας περιόδου είναι δύο ανθρωπόμορφα ειδώλια που παριστάνουν γυναίκες με καμπούρες. Σε ορισμένες από τις νεολιθικές θέσεις βρέθηκαν και τύμβοι καθώς και άλλα ευρήματα της κλασικής εποχής. Οι υπόγειες εγκαταστάσεις Γερμανικού Αρχηγείου σώζονται στη Μαγούλα Καρλή ή Μεσσιανή. Παλιά ονομασία «Μετεσελί».

Τοπική Κοινότητα Ναμάτων

Βρίσκεται δίπλα στην παλαιά λίμνη της Κάρλας. Η θέση νεολιθικού οικισμού έχει εντοπιστεί σε μαγούλα κοντά στο χωριό. Στα Νάματα υπάρχει ένας από τους ιστορικότερους Ιερούς Ναούς του Δήμου που πανηγυρίζει τη μνήμη του Αγίου Γεωργίου.

Τοπική Κοινότητα Ομορφοχωρίου

  • Άλσος 40 στρεμμάτων, με πλατάνια και ιτιές κοσμεί την είσοδο του Ομορφοχωρίου. Εντοπίστηκε θέση νεολιθικού οικισμού γύρω από το Ομορφοχώρι (η πιο σημαντική στη θέση «Γεντίκι» ή «Χασάμπαλη»), καθώς και τα ευρήματα της περιόδου της Χαλκοκρατίας, αλλά και των ιστορικών χρόνων (κλασικών και μεταβυζαντινών).
  • Στις αρχές του αιώνα εγκαταστάθηκαν στο χωριό πρόσφυγες από την Καππαδοκία, οι οποίοι τιμούν ιδιαιτέρως τον Άγιο Ραφαήλ. Παλιά ονομασία του χωριού ήταν «Νέχαλη».

Τοπική Κοινότητα Χάλκης

  • Η ιστορία της περιοχής, όπου είναι κτισμένη η Χάλκη χάνεται στα βάθη των αιώνων. Από τις έρευνες των αρχαιολόγων και τα αξιολογηθέντα ευρήματα στις 9 μαγούλες του χωριού προκύπτει ότι η ζωή άρχισε πριν από 7.000 χρόνια, τη νεολιθική εποχή, και συνεχίστηκε στους ιστορικούς χρόνους, τη βυζαντινή και την οθωμανική περίοδο.
  • Οι πρώτοι Οθωμανοί κάτοικοι εγκαταστάθηκαν στη θέση της σημερινής Χάλκης μετά το 1455 και ονόμασαν τον οικισμό «Μοϊμουλάρ» (χωριό του «Μοϊμούλ» και αργότερα «Μαϊμούλι»). Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881 και τη δημιουργία των πρώτων δήμων το «Μαϊμούλι» ήταν η έδρα του Δήμου Ογχηστού, ο οποίος περιελάμβανε 7 οικισμούς. Την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα οι κάτοικοι του «Μαϊμουλίου» συμμετείχαν ενεργά στους αγώνες των αγροτών για την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών και τη διανομή τους στους κολίγους.
  • Μετά τους νικηφόρους βαλκανικούς πολέμους το χωριό αποτέλεσε ξεχωριστή κοινότητα και πήρε το όνομα Χάλκη, μιας αρχαίας κώμης που βρισκόταν μεταξύ Λάρισας και Φερών.

 

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ

Στην περιοχή του Δήμου Κιλελέρ υπάρχει πλούσιο πολιτιστικό απόθεμα που χάνεται στο βάθος του χρόνου. Οι πιο σημαντικοί, αντιπροσωπευτικοί και εντυπωσιακοί σε πλήθος ευρημάτων χώροι είναι οι αρχαιολογικοί χώροι:

  • Παλαιόσκαλας Καλαμακίου
  • Κραννώνα

Για τους δύο αυτούς πολύ σημαντικούς χώρους παρατίθενται μερικά πιο αναλυτικά στοιχεία ως εξής:

Αρχαιολογικός χώρος Παλαιόσκαλας

Ιστορικό: Σύμφωνα με την ΙΕ' Εφορεία Κλασικών Αρχαιοτήτων, Ο προϊστορικός οικισμός στη θέση Παλαιόσκαλα, ήταν κτισμένος πολύ κοντά στην ανατολική όχθη της αποξηραμένης σήμερα λίμνης Κάρλας - ή Βοιβηίδος κατά την αρχαιότητα - και απλώνεται στις παρυφές των δυτικών κλιτύων του Μαυροβουνίου. Βρίσκεται περίπου 47 χιλ. νοτιοανατολικά της Λάρισας, 5 χιλ. νότια από το χωριό Καλαμάκι, του Δήμου Κιλελέρ του Νομού Λάρισας. Στη θέση Παλαιόσκαλα διενεργήθηκε ανασκαφή που έφερε στο φως προϊστορικό οικισμό με τη μορφή μαγούλας. Με βάση τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και την κεραμική ο οικισμός μπορεί να χρονολογηθεί στην Τελική Νεολιθική περίοδο. Η λίμνη Κάρλα κοντά στην όχθη της οποίας απλωνόταν ο οικισμός αποξηράνθηκε κατά τα έτη 1959 - 1962, ενώ σήμερα έχει πραγματοποιηθεί μερική αποκατάσταση της λίμνης με την κατασκευή ενός μεγάλου ταμιευτήρα. Στον οικισμό διενεργήθηκε ανασκαφική έρευνα κατά τα έτη 2001 και 2002 σε έκταση 3,5 στρεμμάτων, στα πλαίσια της κατασκευής του Συλλεκτήρα 3 του Ταμιευτήρα Κάρλας. Μετά το πέρας της έρευνας, η οποία ωστόσο δεν ολοκληρώθηκε, αποφασίστηκε η διατήρηση του οικισμού καθώς και περαιτέρω εργασίες για την ανάδειξή του. Μετά τον καθαρισμό και την περίφραξη του χώρου κατασκευάστηκαν αντιστρεπτά στέγαστρα για την προστασία των αρχαίων λειψάνων.

Περιγραφή: Ο προϊστορικός οικισμός που ανασκάφτηκε στη θέση Παλαιόσκαλα έχει τη μορφή μαγούλας, όπως ονομάζονται χαρακτηριστικά στη Θεσσαλία οι χαμηλές εξάρσεις του εδάφους που καλύπτουν λείψανα της αρχαιότητας. Η διάμετρος του οικισμού είναι περίπου 150 μ., ενώ το ύψος της μαγούλας φτάνει τα 6 μ. Στην κορυφή της μαγούλας παλιές εκτεταμένες εργασίες ισοπέδωσης και λάκκοι δενδροφύτευσης είχαν προξενήσει σημαντικές ζημιές στα κτίσματα και τις επιχώσεις του οικισμού. Κύριο γνώρισμα του οικισμού αποτελούν οι λιθόκτιστοι αναλληματικοί τοίχοι και περίβολοι που τον περιτρέχουν σε περίπου ομόκεντρη διάταξη, ανάμεσα στους οποίους δημιουργούνται περισσότερο ή λιγότερο ευρύχωρες ενότητες για τα σπίτια και τις διάφορες κατασκευές.  Το κεντρικό τμήμα του οικισμού καταλαμβάνει ένα κτίσμα με ορθογώνια κάτοψη το οποίο φαίνεται να περιβάλλεται από δύο κυκλικούς τοίχους, αλλά η ανασκαφή τους δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. 

image2

Εικόνα 1: Άποψη του αρχαιολογικού χώρου Παλαιόσκαλας (πηγή: Υπ.Πολιτισμού, link)

Στα σπίτια και τις κατασκευές (εστίες) που έχουν προς το παρόν αποκαλυφτεί τόσο στον εσωτερικό πυρήνα του οικισμού όσο και ανάμεσα στα αναλήμματα και τους περιβόλους, δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμη οι ανασκαφές ενώ μερικά σώζονται αποσπασματικά. Σε ιδιαίτερα καλή κατάσταση βρέθηκε ένας αναλημματικός τοίχος με επικλινές μέτωπο. Είναι κτισμένος από μικρές πέτρες και λάσπη στο νοτιοανατολικό τμήμα του οικισμού, και σώζεται σε μήκος περίπου 60 μ. και μέγιστο ύψος 2,30 μ. Σε τμήμα ενός περιβόλου στο ανατολικό τμήμα του οικισμού αποκαλύφτηκε είσοδος πλάτους 2 μ., η οποία φαίνεται ότι καταργήθηκε σε μεταγενέστερη οικοδομική φάση. Εκτός από την κεραμική που βρέθηκε σε μεγάλη ποσότητα, ήρθαν επίσης στο φως ειδώλια, λίθινα εργαλεία, μυλόπετρες, σφοντύλια, λίγα χάλκινα αντικείμενα (σμίλη και πέλεκυς) και άλλα ευρήματα.

Ο αρχαιολογικός χώρος είναι επισκέψιμος έπειτα από συνεννόηση με την Εφορεία. (πηγή: Υπ. Πολιτισμού)

 

Αρχαιολογικός Χώρος Κραννώνα

Ιστορικό: Τα λείψανα της αρχαίας Κραννώνας, σημαντικότατης πόλης της Πελασγιώτιδας, πού άκμασε κυρίως κατά τους αρχαϊκούς και κλασικούς χρόνους (6ος - 4ος αι. π.Χ.), έχουν εντοπιστεί 25 χλμ. νοτιοδυτικά της Λάρισας και 2 χλμ. προς την ίδια κατεύθυνση από την ομώνυμη σύγχρονη κοινότητα. Η σπουδαία της θέση στο εύφορο νοτιοδυτικό τμήμα της πεδιάδας, βόρεια του οροπεδίου που σχηματίζεται ανάμεσα στα όρη Χαλκηδόνιον και Φυλλήιον, φυσικό πέρασμα από την πεδιάδα της Λάρισας προς αυτή της Φαρσάλου, την καθιστούν μία από τις πλουσιότερες πόλεις της αρχαίας Θεσσαλίας. Από παλιότερους ερευνητές η πόλη συνδέθηκε με την ομηρική πόλη Εφύρα (Όμηρος, Αλιάδα 13,301). Η ονομασία Κραννών, σύμφωνα με μια ετυμολογία, προέρχεται από την αιολική λέξη κράννα, που σημαίνει κρήνη.  Η Κραννών αποτέλεσε την έδρα της ισχυρής φατρίας των Σκοπάδων, η οποία διοίκησε την πόλη για μεγάλο χρονικό διάστημα, κατά τον 6ο και 5ο αι. π.Χ. Ήδη από το 480 π.Χ. κόβει δικά της αργυρά και χάλκινα νομίσματα, γεγονός που αποδεικνύει τον πλούτο της πόλης. ην περίοδο αυτή ακολουθεί την πολιτική των Αλευάδων της γειτονικής Λάρισας. Από τον 4ο αι. π.Χ. αρχίζει σιγά-σιγά να κάνει τον κυρίαρχο ρόλο στις εξελίξεις, καθώς οι συγκοινωνίες άρχισαν να επηρεάζουν την ανάπτυξη μιας πόλης και η πεδιάδα γύρω από την Κραννώνα είναι μικρή και η θέση της απόμερη. Τον 4ο αι. π.Χ. κυβερνά στην Κραννώνα ο τύραννος Δεινίας των Φερών σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές. Η περιοχή της Κραννώνας αποτέλεσε πεδίο σημαντικών μαχών, όπως αυτής του έτους 322 π.Χ., όταν ο μακεδόνας στρατηγός Αντίπατρος νίκησε τους Έλληνες στο λαμιακό πόλεμο. Σταδιακά η πόλη αρχίζει να χάνει τη σημασία της και παύει πλέον να ιδιαίτερη γίνεται αναφορά στις πηγές. Χαρακτηριστικό είναι ότι κανένας στρατηγός του Κοινού των Θεσσαλών δεν κατάγεται από την Κραννώνα μετά το 196 π.Χ.

Περιγραφή: Στον αρχαιολογικό χώρο της Κραννώνας δεσπόζει η χαμηλή τραπεζιόσχημη έξαρση, εμβαδού περίπου 160 τ.μ., η οποία ταυτίζεται με την πόλη των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων. Με δοκιμαστικές ανασκαφικές έρευνες διαπιστώθηκε η ύπαρξη πλινθόκτιστου οχυρωματικού τείχους, πλάτους 3 μ. περίπου. Στους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους η πόλη εξαπλώθηκε περιμετρικά της κλασικής και συμπεριέλαβε μέσα στον πολεοδομικό ιστό της και τα παλιότερα νεκροταφεία. Δυτικά του υψώματος της κλασικής πόλης, κατά μήκος του αρχαίου δρόμου που συνέδεε την Κραννώνα με τη Φάρσαλο, απλώνονται τα νεκροταφεία με απλούς τάφους καθώς και εκτεταμένο νεκροταφείο τύμβων του 5ου ή 4ου αι. π.Χ. Έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον 16 ταφικοί τύμβοι και υπάρχει πιθανότητα να υπήρχαν περισσότεροι. Ορισμένοι από αυτούς που είχαν ανασκαφεί διέθεταν πλούσια κτερίσματα. Επιγραφικές μαρτυρίες δηλώνουν την ύπαρξη των ναών της Αθηνάς και του Ασκληπιού, όπου φυλασσόταν το επίσημο αρχείο της πόλης. Επίσης κάνουν λόγο για λατρείες του Απόλλωνα Τεμπίτη, του Ολυμπίου Διός, του Ήλιου, αιγυπτιακών θεοτήτων και λατρείες διαφόρων επωνύμων ηρώων.  Έχουν ανασκαφεί τρεις ταφικοί τύμβοι κλασικής περιόδου, πλήθος άλλων τάφων, κυρίως κιβωτιόσχημων Κλασικής, Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής περιόδου. Επίσης έχει ερευνηθεί νεκροταφείο της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου με πλούσια κτερίσματα, το οποίο είχε κατασκευαστεί πάνω σε προϊστορικό οικισμό (μαγούλα). Έχει εντοπιστεί ακόμη στο ψηλότερο σημείο της κλασικής πόλης η οχυρωμένη ακρόπολη και έχει επισημανθεί στην κάτω πόλη η αγοράς της. Τέλος αποκαλύφθηκαν δύο κεραμικοί κλίβανοι υστεροεληνιστικών χρόνων και τμήμα ελληνιστικών οικιών.

 

Θολωτός τάφος Β΄ Κραννώνας

Ο θολωτός τάφος Β΄ ανήκει στο νεκροταφείο τύμβων της αρχαίας Κραννώνας, που βρίσκεται στα δυτικά της ομώνυμης αρχαίας πόλης. Με βάση την κεραμική, που υπήρχε στο εσωτερικό του, χρονολογείται στο 1ο μισό του 5ου αι. π.Χ.. Ο τάφος βρέθηκε συλημένος και κατεστραμμένος στο ανώτερο τμήμα του.

image3

Εικόνα 2: Γενική άποψη του τύμβου θολωτού τάφου Β΄ Κραννώνα (link)

 

 

Πυραμιδοειδής τάφος Κραννώνας

Ο πυραμιδοειδής τάφος του Κραννώνα είναι από τα πιο σημαντικά μνημεία του είδους, που έχουν αποκαλυφθεί στο νεκροταφείο των τύμβων της αρχαίας πόλης, το οποίο περιείχε τάφους θολωτούς, καμαρωτούς και πυραμιδοειδείς. Διακρίνεται τόσο λόγω της αρχιτεκτονικής του δομής όσο και λόγω του γραπτού διακόσμου του, που τον τοποθετεί χρονολογικά στον 4ο αι. π.Χ..

image4

Εικόνα 3: Άποψη της εισόδου του πυραμιδοειδούς τάφου Κραννώνα (link)

 

Πυραμιδοειδής τάφος Α΄ Κραννώνας

Ιδιαίτερα εντυπωσιακός από αρχιτεκτονική άποψη είναι ο πυραμιδοειδής τάφος Α΄, που ανήκει στο νεκροταφείο τύμβων της Κραννώνας, στα δυτικά της αρχαίας πόλης. Βρέθηκε τελείως συλημένος και από τα ελάχιστα ευρήματα, που αποκαλύφθηκαν στο εσωτερικό του, δεν είναι δυνατό να χρονολογηθεί με ακρίβεια, αλλά από τα επιμέρους μορφολογικά του χαρακτηριστικά τοποθετείται στις αρχές του 4ου αι. π.Χ..

image5

Εικόνα 4: Γενική άποψη πυραμιδοειδούς τάφου Α΄ Κραννώνα (link)

 

Οι υπόλοιποι θέσεις με αρχαιολογικό ενδιαφέρον χωροθετούνται ως εξής (αλφαβητικά ανά Δ.Ε και οικισμό) (πηγή: ΟΠΑΠ Δ.Κιλελέρ, 2012, ΠΕΔ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ):

 

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΡΜΕΝΙΟΥ

Αρμένιο: δύο μαγούλες βρέθηκαν Δυτικά και Νότια της περιοχής. Η μεγαλύτερη, η "Τρανή Μαγούλα" είναι εντυπωσιακή σε μέγεθος με ύψος 10μ., μήκος 500μ. και το πλάτος 300μ. Πολλά είναι και τα ευρήματα της Νεολιθικής και της εποχής της Χαλκοκρατίας, αλλά και των ιστορικών χρόνων (κλασικά και βυζαντινά).

Μεγάλο Μοναστήρι: στα ΒΑ ρέει το μαύρο ρέμα (Καραντερές), στη δυτική όχθη του οποίου βρέθηκαν πέντε θαλαμοειδής τάφοι της Μυκηναϊκής εποχής, με πολλά κτερίσματα. Παρόμοιος τάφος βρέθηκε και στα δυτικά του χωριού.

Σωτήριο: 3,5 χλμ. Α. του Σωτηρίου βρίσκονται τρία βραχώδη υψώματα που αποτελούν τη λοφοσειρά της Πέτρας (Αδά-Τεπέ), φυσικό όριο μεταξύ των νομών Λάρισας και Μαγνησίας. Αυτά θα πρέπει, κατά τη Νεολιθική εποχή, να αποτελούσαν νησί της λίμνης Βοιβηίδος (Κάρλας). Στον αιώνα μας, σαν αποτέλεσμα της σταδιακής συρρίκνωσης της λίμνης, αποτελούσαν πια χερσόνησο, στην οποία είχε γίνει η μία από τις τρεις ιχθυόσκαλες της Κάρλας. Και τα τρία υψώματα περιβάλλονται από ισχυρό κυκλώπειο τείχος, που κατά τους ερευνητές είναι μυκηναϊκό και θα πρέπει να επεκτεινόταν σε μήκος 4-5 χλμ. Από την ίδια περιοχή προέρχονται ευρήματα των αρχαϊκών, των κλασικών χρόνων και βυζαντινά. Μέσα στο ίδιο το Σωτήριο σώζεται ακόμη το Κονάκι του μπέη.

 

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΙΛΕΛΕΡ

Κιλελέρ: νεολιθικοί οικισμοί και πολλά ευρήματα των προϊστορικών και ιστορικών χρόνων, βρέθηκαν στην περιοχή γύρω από το χωριό. Ερείπια τζαμιού βρίσκονται πάνω στο ύψωμα "Τζαμί", στο οποίο είχε βρεθεί και λακκοειδής μυκηναϊκός τάφος με σημαντικά ευρήματα.

Καλαμάκι: οι 4 μαγούλες γύρω από τον οικισμό και τα πολυάριθμα ευρήματα των προϊστορικών και ιστορικών χρόνων αποδεικνύουν ότι η κατοίκηση εδώ, υπήρξε συνεχής από τη Νεολιθική εποχή.

Μέλισσα: η μαγούλα Ασπρόχωμα ή Ασημόχωμα βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τη Μέλισσα. Πάνω σ'αυτήν υπάρχει τύμβος της κλασικής εποχής, 5-6 μ. ύψους. Αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το καμπαναριό του Ι.Ν. Ζωοδόχου Πηγής, χτισμένο το 1897. Στο κέντρο του Λοφίσκου σώζεται μνημείο που έχει χαρακτηρισθεί διατηρητέο.

Νέο Περιβόλι: 1 χλμ. από τον οικισμό βρέθηκε μικρή μαγούλα με λίγα ευρήματα της Νεότερης Νεολιθικής περιόδου.

 

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΡΑΝΝΩΝΑ

Δοξαράς: το τελευταίο μιας σειράς χαμηλών υψωμάτων στα ΒΑ του χωριού, αποτελεί τη θέση Νεολιθικού οικισμού, στα ΝΔ του οποίου βρέθηκε τύμβος της κλασικής εποχής που ανήκει στην ευρύτερη περιοχή της αρχαίας Κραννώνος.

Κυπάρισσος: βρέθηκαν τέσσερις νεολιθικοί οικισμοί νότια του χωριού, με ευρήματα της ίδιας και μεταγενέστερων περιόδων (Χαλκοκρατίας, κλασικά, μεταβυζαντινά).

 

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΝΙΚΑΙΑΣ

Νίκαια: η πυκνότητα των εγκατεσπαρμένων νεολιθικών οικισμών στην περιοχή γύρω από τη Νίκαια (έχουν βρεθεί έως σήμερα 19 μαγούλες) και τα ευρήματα των ιστορικών χρόνων(επιγραφή των αρχαϊκών χρόνων, επιτύμβιες στήλες των ρωμαϊκών χρόνων και αναθηματικές στήλες στον Ίμψιο και Ζευξάνθιο Ποσειδώνα των ελληνιστικών χρόνων), αποδεικνύουν την αρχαιότατη κατοίκησή της. Ακόμη εικάζεται πως η Νίκαια κατέχει τη θέση της αρχαίας Χάλκης, ιδρυμένης πάνω σε ένα βασικό δρόμο επικοινωνίας της Θεσσαλίας.

Μοσχοχώρι: στην περίμετρο της κοινότητας βρέθηκαν τρεις νεολιθικές εγκαταστάσεις σε μαγούλες. Οι κορμοί των πήλινων ειδωλίων από τις ίδιες θέσεις προσφέρουν ενδείξεις για τον τρόπο κατασκευής τους, τον οποίο περιγράφει ο αρχαιολόγος Γ. Τουφεξής : "...σ'ένα βασικό στέλεχος από πηλό τοποθετούνται σε αδρή μορφή τα διάφορα μέλη του σώματος και τελικά με άλλη στρώση πηλού δημιουργείται το επιφανειακό μέρος του ειδωλίου, όπου δουλεύονται οι λεπτομέρειες η οπή στο άνω μέρος του λαιμού θα χρησίμευε για την καλύτερη στερέωση του κεφαλιού, το οποίο επίσης θα είχε δουλευτεί χωριστά".

Μύρα: στη θέση Μαγούλα έχουν βρεθεί ψηφιδωτά σε εκσκαφές καθώς και τάφοι διάσπαρτα σε άλλες τοποθεσίες.

Νέα Λεύκη: στα νότια του χωριού βρέθηκαν δύο μαγούλες και προϊστορικά ευρήματα.

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ

Πλατύκαμπος: νεολιθικοί οικισμοί και ευρήματα της κλασικής εποχής βρέθηκαν εγκατεσπαρμένα στη γύρω περιοχή. Τούρκικο κτίσμα έχει σωθεί μέσα στον Πλατύκαμπο.

Γλαύκη: νεολιθικοί οικισμοί και κλασικά ευρήματα.

Μελισσοχώρι: στην περίμετρο του χωριού βρέθηκαν νεολιθικοί οικισμοί. Χαρακτηριστικά ευρήματα της ίδιας περιόδου είναι δύο ανθρωπόμορφα ειδώλια που παριστάνουν γυναίκες με καμπούρες. Σε ορισμένες από τις νεολιθικές θέσεις βρέθηκαν και τύμβοι καθώς και άλλα ευρήματα της κλασικής εποχής. Οι υπόγειες εγκαταστάσεις Γερμανικού Αρχηγείου σώζονται στη Μαγούλα Καρλή ή Μεσσιανή.

Ομορφοχώρι: εντοπίστηκε θέση νεολιθικού οικισμού γύρω από το Ομορφοχώρι (η πιο σημαντική στη θέση Γεντίκι ή Χασάμπαλη), καθώς και τα ευρήματα της περιόδου της Χαλκοκρατίας, αλλά και των ιστορικών χρόνων (κλασικών και μεταβυζαντινών).

Νάματα: η θέση νεολιθικού οικισμού έχει εντοπιστεί σε μαγούλα κοντά στο χωριό.

επιστροφή στην κορυφή